Studenckie Koło Naukowe Historyków powstało w 1993 r. z inicjatywy grupy studentów Instytutu Historii WSRP. 30 marca 1993 r. odbyło się zebranie założycielskie w Instytucie Historii, na którym przyjęto statut i wybrano tymczasowe władze Koła. Prezesem został Robert Ossowski, wiceprezesem Andrzej Mędza, sekretarz - skarbnik Michał Żuk. Opiekę nad nową inicjatywą z ramienia Dyrektora Instytutu objął mgr Dariusz Prucnal, zatrudniony wówczas na stanowisku asystenta w Katedrze Historii Średniowiecznej. Pomógł w przygotowaniu zebrania założycielskiego oraz opracował wraz ze studentami statut Koła Naukowego.

31 marca 1993 r. Zarząd Koła złożył do Prorektora ds. Dydaktyki i Wychowania dr Tomasza Skrzyczyńskiego prośbę o rejestrację Koła. Wniosek został przyjęty 6 kwietnia 1993 r. Z uwagi na fakt, że mgr Dariusz Prucnal otrzymał ofertę pracy na KUL-u, dyrektor IH przekazał opiekę nad Kołem mgr Krzysztofowi Karczewskiemu.

Stojąc przed zagadnieniem wyboru problematyki badawczej, wstępnie wzięto pod uwagę położenie Siedlec, bliskie granicy wschodniej, a także nikłe zainteresowanie polskiej historiografii rejonem brzeskim. Znaczenie miały również motywacje natury społecznej - problem polskiej mniejszości na wschodzie.

W latach 1993-1996 SKNH prowadziło badania dokumentacyjne w czasie trzech wyjazdów na Białoruś i Litwę. Jako główny cel badawczy podjęto badanie polskiego krajobrazu kulturowego na terenie Białorusi i Litwy. W pracach położono szczególny nacisk na świadomość polonii mieszkającej na terenach na wschód od Bugu. Główne kierunki badań to:

1. Inwentaryzacja polskich cmentarzy na terenie byłego powiatu Brzeskiego. Opracowany materiał zamieszczony został w publikacji prof. dr hab. Edwarda Pawłowskiego pt. Księga pochowanych żołnierzy polskich, poległych w II wojnie światowej.
2. Polska architektura sakralna na tym terenie. Na ten temat przygotowany został artykuł monograficzny, który zamieszczono w "Szkicach Podlaskich".
3. Mniejszość polska na obszarze dawnego powiatu Brzeskiego (sondaż i ankieta).
4. Badanie polskich dworów szlacheckich na terenie byłego województwa poleskiego. Dzieje siedzib od 17 września 1939 r. do 1995 r.
5. Dokumentacja fotograficzna nekropolii Radziwiłłów w Nieświeżu.

Plonem wyjazdów SKNH na tereny Białorusi i Litwy, była wystawa fotograficzna pt. "Podróż na Kresy" w Muzeum Okręgowym w Siedlcach przy ul. Piłsudskiego 1. Wystawę poprzedzono wernisażem 31 marca 1995 r., na którym głównym prelegentem był dr Krzysztof Gębura. W swej wypowiedzi zaznaczył, że "Po wielu latach wmawiania, iż Polaków na Wschodzie nie było oraz przepraszania za jakąkolwiek tam naszą obecność, takie wystawy powodują, że przywracam sobie świadomość narodową. Polacy żyli tam od wieków i nawet dziś po tylu latach izolacji i wynaradawiania możemy spotkać obszary gdzie mówi się wyłącznie po polsku". Relacja z tego spotkania ukazała się w miejscowej prasie.

Wystawa prezentowana była również w Bibliotece Publicznej w Węgrowie. Część efektów pracy zawiera publikacja pt. Dworki i pałace polskiej szlachty w byłym województwie brzeskim, która powstała przy dużym wkładzie merytorycznym studentów IH WSRP. Wobec tego, stanowiła praktyczne sprawdzenie ich warsztatu badawczego i pisarskiego, niezbędnego w przyszłej pracy historyka. Inspiracją do napisania tej pracy była chęć poznania ziemi poleskiej i jej mieszkańców tym bardziej, że po zakończeniu II wojny światowej niewielu historyków, z różnych względów zajmowało się tym obszarem.

Podjęte badania w obrębie byłego województwa poleskiego obejmowały inwentaryzację i dokumentację fotograficzną miejscowości, w których do 1939 r. znajdowały się polskie dwory szlacheckie. Dzięki uzyskanym informacjom od tamtejszej ludności doprowadzono historie dworków do lat 90. Tragiczne losy tamtych miejsc udokumentowane i zebrane zostały niemal w ostatniej chwili, ponieważ ludzi pamiętających tamte wydarzenia jest coraz mniej.

Badania te pozwoliły ogarnąć ogrom strat, jakie poniosła polska kultura Polesia na terenie dawnych Kresów Wschodnich, które zostały wcielone w 1939r. do ZSRR, gdzie władza sowiecka dążyła do zatarcia wszelkich śladów polskości w tym rejonie.

Zainteresowania SKNH zostały poszerzone o Podlasie, które jest także ściśle związane z historią kresów. Na tej płaszczyźnie koło utrzymywało współpracę z Muzeum Naukowym w Siedlcach. Członkowie koła pracowali nad zebraniem i opracowaniem znajdujących się na terenie województwa siedleckiego inskrypcji i napisów na materiałach twardych pochodzących sprzed 1800 r. Plonem tych prac jest ciekawy zbiór inskrypcji w dziele "Corpus Inscriptionum Poloniae".

W 1995 r. członkowie Koła przebywający na Białorusi udali się do Nieświeża w celu sporządzenia dokumentacji krypty grobowej Radziwiłłów, znajdującej się w miejscowym Kościele. Nie udało się jednak osiągnąć zamierzonego celu ponieważ do przeprowadzenia tego rodzaju badań potrzebna była zgoda tamtejszych władz kościelnych czyli Arcybiskupa Archidiecezji Pińsko-Mohylskiej Kardynała Świątka.

Członkowie Koła brali również udział w spotkaniach naukowych m.in. w Słupsku na WSP na temat Do Polski z ziemi włoskiej - idea legionowa w polskiej myśli politycznej i wojskowej 1797-1918, Międzynarodowej konferencji naukowej w Krzemieńcu na Ukrainie - Miasto Krzemieniec w historii oświaty, nauki i kultury.

W latach 2000-2001 w ramach badań nad problematyką kresów wschodnich zorganizowane zostały dwa objazdy na Ukrainie, pod opieką naukową dr Doroty Weredy i mgr Bożeny Bryńczak. Celem objazdów pod hasłem Kresy Rzeczypospolitej - przeszłość i teraźniejszość było poznanie i zebranie materiałów z miejsc związanych z historią Polski takich jak: Kamieniec Podolski, Chocim, Olesko czy Lwów. Plonem tego objazdu był bogaty materiał fotograficzny, który został częściowo przedstawiony na wystawie pt. Zamki Wołynia i Podola w Galerii Akademickiej Akademii Podlaskiej. Następnie w całości pt. Spotkania z kresami ekspozycja prezentowana była w Muzeum Regionalnym w Siedlcach, Miejskiej Bibliotece Publicznej w Węgrowie, Galerii Podlaskiej Miejskiego Ośrodka Kultury w Białej Podlaskiej, Muzeum Regionalnym PTTK im. Izabeli ks. Czartoryskiej w Puławach. W poszczególnych miejscach wystawa przyjmowana była z szerokim zainteresowaniem miejscowej społeczności i prasy. Autorkami fotografii były: dr Dorota Wereda, mgr Bożena Bryńczak, Beata Deleżuk, Monika Lipka, Agnieszka Mentecka i Monika Wójcik. Prezentowana ekspozycja przedstawiała wybrane zamki w obecnym stanie i kształcie. Na podstawie większości ruin zamków, można odtworzyć tylko przybliżony obraz wielkości, potęgi i znaczenia tych twierdz.

Koło Historyków wpisuje się swą działalnością podobnie jak cały Instytut Historii AP w nurt badań nad Kresami Wschodnimi m.in. poprzez współpracę z instytucjami naukowymi w Wilnie, Grodnie, Brześciu, Łucku, Lwowie i Kijowie. Współpraca instytutu dotyczy zwłaszcza tematu polskich powstań narodowych, Armii Krajowej jak i problemów współczesnych takich jak transformacje systemowe itp. Spowodowało to rozszerzenie pola badań przeprowadzonych przez SKNH na obszar międzynarodowy, przy czym podejmowane są sporne i kontrowersyjne tematy, co do których brak jest jeszcze ostatecznych stwierdzeń. Można więc powiedzieć, iż to pokolenie historyków wypracowało swoją własną, niezależną interpretację naszych dziejów.

W tych kilkuletnich pracach badawczych nieoceniona jest pomoc merytoryczna, której udzielali i udzielają SKNH pracownicy Instytutu Historii, prof. dr hab. Jerzy Damrosz, prof. dr hab. Władysław Ważniewski, prof. dr hab. Piotr Matusak, dr Krzysztof Gębura, dr Maria Starnawska, mgr Cezary Ostas (z Państwowej Służby Ochrony Zabytków), mgr Tadeusz Boruta, dr Dorota Wereda, mgr Bożena Bryńczak, mgr Witold Bobryk i wiele innych życzliwych nam osób. W trzyletnich badaniach (1993-1996) pomocy udzielili: pracownicy Instytutu Pedagogicznego w Brześciu, kierowanego przez Włodzimierza U. Mieleszkiewicza, ksiądz Zdzisław Karola - członek zarządu Wspólnoty Polskiej i prezes miejscowej wspólnoty Antoni Filipczuk.

Realizację projektów badawczych wsparły obok Instytutu Historii WSRP i władz Akademii Podlaskiej, Fundacja Stefana Batorego, Fundacja Kultury Podlasia, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Siedlecki oddział Ludowego Towarzystwa Naukowo-Kulturalnego, oraz firma fotograficzna z Siedlec (techniczna obróbka zdjęć).

Przez 10 lat działalności prezesami Koła byli: Robert Ossowski, Michał Żuk, Andrzej Mędza, Wojciech Niedziółka, Andrzej Chojnacki, Rafał Roguski, Monika Lipka i obecnie Sebastian Trojanowski. Opiekę nad działalnością Koła sprawowali mgr Dariusz Prucnal, mgr Krzysztof Karczewski, mgr Tadeusz Boruta a obecnie dr Maria Starnawska i mgr Witold Bobryk.

Obecnie SKNH swoją działalnością na trwałe wpisuje się w program badań nad Wschodnimi Kresami, tak ściśle i znacząco związanych z historią Rzeczypospolitej i ochronią od zapomnienia to co było i co jeszcze pozosta-ło. Liczne ekspedycje na te tereny organizowane dzięki władzom uczelni na trwałe wpisały się już w obraz IH Akademii Podlaskiej i dzięki nim rośnie zainteresowanie historią i zabytkami Kresów.

góra